จุลสารนวัตกรรม ฉบับที่ 80 – สาระน่ารู้ : เรื่อง ความเสี่ยงไซเบอร์ เด็กและเยาวชนไทย และโลกดิจิทัล

 
         สถานการณ์ความปลอดภัยทางไซเบอร์ของเด็กและเยาวชนทั่วโลกกำลังกลายเป็นประเด็นที่น่ากังวลเป็นอย่างยิ่ง ซึ่งจะพิจารณาได้จากข้อมูลล่าสุดที่ระบุว่าเด็กและเยาวชนกว่า 70% ต้องเผชิญกับความเสี่ยงทางไซเบอร์อย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง โดยจะเป็นการกลั่นแกล้งทางออนไลน์ (cyberbullying) การหลอกลวง (scam) หรือการเข้าถึงเนื้อหาที่ไม่เหมาะสม เพราะข้อมูลเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงโลกดิจิทัลที่แม้จะเปิดโอกาสใหม่เกี่ยวกับการเรียนรู้และการสื่อสาร แต่ก็เต็มไปด้วยความเสี่ยงที่ส่งผลต่อสุขภาวะของเด็กโดยตรง กล่าวเฉพาะในบริบทของประเทศไทย ปัญหานี้มีความรุนแรงมาก โดยตัวเลขล่าสุดระบุว่า 41% ของเด็กไทย เคยถูกกลั่นแกล้งทางออนไลน์ ซึ่งสูงกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศอื่น ๆ (39%) และจัดอยู่ในกลุ่มประเทศที่มีความเสี่ยงสูงด้านความปลอดภัยทางออนไลน์สำหรับเด็ก ทั้งนี้ ปัญหานี้ไม่ได้ส่งผลเฉพาะต่อสุขภาพจิต เช่น ภาวะเครียด วิตกกังวล หรือซึมเศร้า แต่ยังส่งผลต่อความสัมพันธ์กับครอบครัวและเพื่อน ตลอดจนผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน จึงทำให้ประเด็นนี้ควรถูกหยิบยกเป็นวาระสำคัญในเชิงนโยบายการศึกษาและการพัฒนาเยาวชน ฉะนั้น เพื่อแก้ไขปัญหาเหล่านี้ องค์กรต่าง ๆ ในประเทศไทย เช่น สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) สมาคมวิทยุและสื่อเพื่อเด็กและเยาวชน (สสดย.) และสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) จึงได้จัดประชุมและได้ชี้ชัดว่า หากเยาวชนขาด ทักษะรู้เท่าทันสื่อ (Media and Information Literacy – MIL) ก็จะไม่สามารถแยกแยะข้อมูลจริงออกจากข้อมูลเท็จหรือข้อมูลที่ถูกปรุงแต่งเพื่อหวังผลทางการค้าและการหลอกลวงได้ พร้อมกันนี้ ผลลัพธ์ที่จะตามมาคือการตกเป็นเป้าหมายของภัยทางออนไลน์ เช่น การถูกชักจูงไปสู่การพนันออนไลน์ การติดเกม หรือการบริโภคสินค้าที่ไม่ปลอดภัย เช่น บุหรี่ไฟฟ้าที่โฆษณาแฝงในสื่อออนไลน์ โดยปัญหาเหล่านี้ไม่เพียงแต่บั่นทอนสุขภาพกายและจิต แต่ยังส่งผลกระทบเชิงสังคม เช่น ความขัดแย้งและพฤติกรรมก้าวร้าวในครอบครัว
        สรุปแล้ว เพื่อจะให้เกิดความปลอดภัยทางไซเบอร์ต่อเด็กและเยาวชนไทย ที่ประชุมจึงได้นำเสนอถึงแนวทางเพื่อการรับมือกับวิกฤตดังกล่าวดังนี้ 1. การสร้างความรอบรู้ด้านดิจิทัล (Digital Literacy) และทักษะรู้เท่าทันสื่อในทุกระดับของการศึกษา 2. การบูรณาการภาคีเครือข่าย ทั้งภาครัฐ เอกชน และภาคประชาสังคม ในการออกแบบนโยบายและระบบคุ้มครองเด็ก 3. การพัฒนานโยบายสาธารณะแบบมีส่วนร่วม ผ่านเวทีสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ เพื่อให้เสียงของประชาชนถูกนำไปสู่การกำหนดนโยบาย และ 4. การบังคับใช้กฎหมายที่มีประสิทธิภาพ ควบคู่ไปกับความร่วมมือจากแพลตฟอร์มออนไลน์ เพื่อจัดการกับภัยคุกคามอย่างทันท่วงที ดังนั้น ความปลอดภัยทางไซเบอร์นี้จึงไม่ใช่เป็นเพียงประเด็นเสริม แต่เป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลโดยตรงต่อคุณภาพการศึกษา สุขภาวะ และความเป็นอยู่ที่ดีของเด็กไทย จึงจำเป็นที่สุดที่จะต้องมีการสร้างความร่วมมือกันอย่างจริงจังจากทุกภาคส่วนเพื่อสร้างสภาพแวดล้อมดิจิทัลที่ปลอดภัยและยั่งยืนสำหรับอนาคตของชาติต่อไป

บรรณานุกรม
– DQ Institute. (2023). Child Online Safety Index (COSI) Report 2023. https://www.dqinstitute.org.
– Thailandplus. (2025, July 17). น่าห่วง! เด็ก-เยาวชนทั่วโลก 70% เผชิญความเสี่ยงทางไซเบอร์อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง เด็กไทยหนักสุด 41% ถูกกลั่นแกล้งทางออนไลน์สูงกว่าชาติอื่น. https://www.thailandplus.com.
– The Nation Thailand. (2025, April 5). Millions of Thais fall victim to online scams. https://www.nationthailand.com/news/general/40046127.