การเกิดขึ้นของปัญญาประดิษฐ์ (AI) และการใช้ AI ในชีวิตประจำวันของผู้เรียน ทำให้ผู้สอนต้องทบทวนทั้ง วิธีการสอน และเนื้อหาที่นำเสนอแก่ผู้เรียนในทุกระดับการศึกษา ซึ่งแม้ว่าการใช้ AI จะดูเหมือนเป็นอุปสรรคและส่งผลเสียต่อกระบวนการคิด การอ่าน และการเขียนของผู้เรียนอย่างมากและไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ แต่ถึงอย่างไรก็ตามผู้สอนสามารถออกแบบการเรียนรู้ที่ไม่ต้องห้ามใช้ AI ปล่อยใหให้ผู้เรียนใช้ AI ได้ปกติ แต่ยังคงช่วยเสริมสร้างการอ่านและการเขียนให้ผู้เรียนได้หากบูรณาการการใช้ AI ได้อย่างเหมาะสมและมีวิจารณญาณ โดยตัวอย่างกิจกรรม เช่น

กิจกรรม: ทำคำอธิบายประกอบ (Annotate) – ถอดความ (Paraphrase) – สะท้อนความคิด (Reflect)

ตัวอย่างในระดับมัธยมศึกษา
ให้นักเรียนทำคำอธิบายประกอบ (Annotate) ในข้อความสั้น ๆ จากนั้นเขียนถอดความด้วยตนเอง โดยไม่ใช้ AI แล้วจึงนำไปเปรียบเทียบกับข้อความที่ AI ถอดความจากต้นฉบับเดียวกัน

ตัวอย่างในระดับอุดมศึกษา
ให้นักศึกษาถอดความบทความวิชาการด้วยตนเอง จากนั้นเปรียบเทียบกับผลลัพธ์ที่ AI สร้างขึ้น และสะท้อนความคิดเกี่ยวกับความแตกต่างของความหมายที่เกิดขึ้น

วัตถุประสงค์

• ทำให้กระบวนการคิดของผู้เรียนปรากฏอย่างชัดเจน (Making Thinking Visible)
• ส่งเสริมการมีปฏิสัมพันธ์เชิงลึกกับแหล่งข้อมูลต้นฉบับ (Source Engagement)

ช่วงเวลาที่เหมาะสมในการใช้

• ก่อนเริ่มเขียนร่างงาน (Pre-writing)
• หรือในช่วงเริ่มต้นของการเขียนร่าง (Early Drafting)

ตัวอย่างการมอบหมายงาน

จงถอดความข้อความต่อไปนี้ด้วยถ้อยคำของตนเอง จากนั้นเปรียบเทียบกับข้อความที่ AI ถอดความจากต้นฉบับเดียวกัน และวิเคราะห์ว่า AI สามารถรักษาความหมายเดิมไว้ได้มากน้อยเพียงใด มีส่วนใดที่ความหมายเปลี่ยนแปลงไป หรือมีประเด็นสำคัญใดที่ AI ตกหล่นหรือไม่ได้นำเสนอ พร้อมทั้งอธิบายเหตุผลประกอบ

__________________________________________________________

กิจกรรม: ตรวจสอบความน่าเชื่อถือของผลลัพธ์ที่ AI สร้างขึ้น (AI Output Credibility Check)

ตัวอย่างในระดับมัธยมศึกษา
ให้นักเรียนตรวจสอบความถูกต้องของบทสรุปที่ AI สร้างขึ้น โดยเปรียบเทียบกับเนื้อหาจากบทอ่านต้นฉบับ (Fact-check)

ตัวอย่างในระดับอุดมศึกษา
ให้นักศึกษาตรวจสอบความถูกต้อง ความครบถ้วน และความสอดคล้องของบทสรุปหรือข้อความถอดความจากแหล่งข้อมูลวิชาการที่ AI สร้างขึ้น โดยเปรียบเทียบกับเอกสารต้นฉบับ

วัตถุประสงค์ และช่วงเวลาที่เหมาะสมในการใช้

วัตถุประสงค์

• ส่งเสริมการมีปฏิสัมพันธ์เชิงลึกกับแหล่งข้อมูลต้นฉบับ (Source Engagement)
• ส่งเสริมการใช้ AI ในฐานะเครื่องมือสนับสนุนการเรียนรู้ (AI as Support) ไม่ใช่แหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้โดยอัตโนมัติ

ช่วงเวลาที่เหมาะสมในการใช้

• หลังจากผู้เรียนอ่านแหล่งข้อมูลต้นฉบับแล้ว (After Reading)
• ก่อนเริ่มเขียนหรือจัดทำผลงาน (Before Writing)

ตัวอย่างการมอบหมายงาน

จงตรวจสอบบทสรุปที่ AI สร้างขึ้น โดยระบุข้อมูลอย่างน้อย 2 ประเด็นที่ AI สรุปได้ถูกต้องตามต้นฉบับ และ 1 ประเด็นที่ AI ละเลย ตีความคลาดเคลื่อน หรือสื่อความหมายไม่ครบถ้วน พร้อมอธิบายโดยอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลต้นฉบับ

___________________________________________________________________

กิจกรรม: เชื่อมโยงข้อกล่าวอ้างกับแหล่งข้อมูล (Source-to-Claim Mapping)

ตัวอย่างในระดับมัธยมศึกษา
ให้นักเรียนเชื่อมโยงข้อกล่าวอ้าง (Claims) กับแหล่งข้อมูลที่ใช้สนับสนุน โดยใช้แผนผังหรือกราฟิกออร์แกไนเซอร์ (Graphic Organizer) เพื่อแสดงความสัมพันธ์ระหว่างข้อกล่าวอ้างและหลักฐาน

ตัวอย่างในระดับอุดมศึกษา
ให้นักศึกษาจัดทำแผนผังแนวคิด (Concept Map) หรือบรรณานุกรมพร้อมคำอธิบาย (Annotated Bibliography) เพื่อแสดงความเชื่อมโยงระหว่างข้อกล่าวอ้างกับแหล่งข้อมูลวิชาการหลายแหล่ง และอธิบายบทบาทของแต่ละแหล่งในการสนับสนุนข้อเสนอของตน

วัตถุประสงค์ และช่วงเวลาที่เหมาะสมในการใช้

วัตถุประสงค์

• ทำให้กระบวนการคิดของผู้เรียนปรากฏอย่างชัดเจน (Making Thinking Visible)
• ส่งเสริมการใช้และประเมินแหล่งข้อมูลอย่างมีวิจารณญาณ (Source Engagement)

ช่วงเวลาที่เหมาะสมในการใช้

• ระหว่างการเขียนร่างงาน (During Drafting)
• หรือในช่วงการทบทวนและปรับปรุงงาน (Revision)

ตัวอย่างการมอบหมายงาน

สำหรับข้อกล่าวอ้าง (Claim) แต่ละข้อในงานเขียนของคุณ ให้ระบุแหล่งข้อมูลที่ใช้สนับสนุน พร้อมอธิบายว่าแหล่งข้อมูลนั้นมีส่วนช่วยสนับสนุนหรือเสริมความน่าเชื่อถือของข้อกล่าวอ้างดังกล่าวอย่างไร

แหล่งที่มาของข้อมูล: Turnitin (2026). Strengthening the reading-writing connection with AI.