จากความตั้งใจที่จะแก้ปัญหาการเรียนรู้ในห้องเรียน สู่การพัฒนาชุดสาธิตทางวิทยาศาสตร์ ก่อนต่อยอดเป็นงานวิจัยที่ก้าวออกจากห้องปฏิบัติการไปสู่การใช้ประโยชน์จริงในภาคอุตสาหกรรม นี่คือเส้นทางของงานวิจัย “ซิลิกาแอโรเจลจากแกลบ” ที่สะท้อนให้เห็นว่า นวัตกรรมการเรียนรู้สามารถเป็นจุดเริ่มต้นของการสร้างผลกระทบที่ขยายไปไกลกว่าห้องเรียน
อาจารย์ ดร.สุพรรณ ยอดยิ่งยง สถาบันนวัตกรรมการเรียนรู้ มหาวิทยาลัยมหิดล ได้รับ รางวัลมหาวิทยาลัยมหิดล “จงเจตน์เมธีวิชญ์” ประจำปี 2569 ประเภทนักวิจัยรุ่นใหม่ จากผลงานการพัฒนา วิธีการสังเคราะห์ซิลิกาแอโรเจล (Silica Aerogel) จากแกลบ โดยนำผลพลอยได้จากภาคการเกษตรที่ยังไม่ได้ถูกใช้ประโยชน์อย่างเต็มศักยภาพมาเป็นวัตถุดิบในการผลิตวัสดุขั้นสูงและสร้างมูลค่าเพิ่ม
จุดเริ่มต้นของงานวิจัยนี้มาจากโจทย์ด้านการเรียนรู้ เมื่อ อ. ดร.สุพรรณ ต้องการช่วยให้ผู้เรียนเข้าใจแนวคิดทางวิทยาศาสตร์ผ่านการลงมือและเห็นปรากฏการณ์จริง จึงเริ่มพัฒนา ชุดสาธิตเพื่อการเรียนรู้ ที่นำซิลิกาแอโรเจลมาใช้เป็นส่วนหนึ่งของการสร้างประสบการณ์การเรียนรู้ จากจุดเริ่มต้นดังกล่าวนำไปสู่คำถามและการศึกษาวิจัยเพิ่มเติม จนสามารถพัฒนาวิธีการสังเคราะห์ซิลิกาแอโรเจลจากแกลบ และต่อยอดทั้งด้านกระบวนการผลิต การขยายกำลังการผลิต และการประยุกต์ใช้ในระดับที่ใหญ่ขึ้น
งานวิจัยดังกล่าวสร้างคุณค่าในสองมิติสำคัญ ประการแรก คือ การเพิ่มมูลค่าให้กับแกลบ ซึ่งเป็นผลพลอยได้จากภาคการเกษตร ด้วยการนำมาเป็นวัตถุดิบสำหรับผลิตวัสดุขั้นสูง และประการที่สอง คือ วิธีการสังเคราะห์ที่พัฒนาขึ้นใหม่ช่วยให้ได้ซิลิกาแอโรเจลในราคาที่ถูกลง ทำให้วัสดุที่มีศักยภาพสูงชนิดนี้มีโอกาสถูกนำไปใช้ประโยชน์ในผลิตภัณฑ์และอุตสาหกรรมที่หลากหลายมากขึ้น
แม้ชื่อ “ซิลิกาแอโรเจล” อาจฟังดูเป็นวัสดุขั้นสูงที่อยู่ไกลจากชีวิตประจำวัน แต่ในความเป็นจริง วัสดุชนิดนี้สามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้หลากหลาย โดยเฉพาะคุณสมบัติเด่นด้านการเป็นฉนวนความร้อน ตัวอย่างเช่น ฉนวนกันความร้อน สีกันความร้อน รวมถึงการใช้เป็นวัสดุเคลือบในแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า เพื่อช่วยจัดการและป้องกันความร้อน ขณะที่การนำไปใช้เพื่อลดการถ่ายเทความร้อนในอาคารและผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ยังมีส่วนช่วยลดการใช้พลังงานอีกทางหนึ่ง
อีกหนึ่งตัวอย่างที่ทำให้เห็นว่าซิลิกาแอโรเจลอยู่ใกล้ตัวกว่าที่คิด คือ ผลิตภัณฑ์สำหรับกีฬา ที่ใช้คุณสมบัติในการช่วยดูดซับความชื้นและเหงื่อ ทำให้มือแห้ง เหมาะสำหรับกีฬาหรือกิจกรรมที่ต้องอาศัยการยึดจับ เช่น เทนนิส กอล์ฟ ยิมนาสติก ยิงธนู ยกน้ำหนัก และ Pole Dance โดยสามารถพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์รูปแบบสเปรย์เพื่อใช้เป็นทางเลือกแทนผงสีขาวที่นักกีฬามักใช้ทาบริเวณมือก่อนเล่นกีฬา
ที่สำคัญ งานวิจัยไม่ได้หยุดอยู่ที่การพิสูจน์แนวคิดในห้องปฏิบัติการ แต่ได้ ขยายผลสู่ระดับอุตสาหกรรมและเชิงพาณิชย์ผ่านความร่วมมือกับภาคเอกชน เพื่อนำองค์ความรู้ กระบวนการผลิต และคุณสมบัติของซิลิกาแอโรเจลไปพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ที่สามารถนำไปใช้ได้จริงในตลาด
เส้นทางของงานวิจัยนี้จึงเริ่มต้นจาก การมองเห็นปัญหาการเรียนรู้ นำไปสู่ การสร้างนวัตกรรมเพื่อผู้เรียน การพัฒนาองค์ความรู้และเทคโนโลยีผ่านการวิจัย และการขยายผลร่วมกับภาคอุตสาหกรรม สร้างคุณค่าตั้งแต่การเรียนรู้ การเพิ่มมูลค่าให้ผลพลอยได้ทางการเกษตร การเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงวัสดุขั้นสูง ไปจนถึงการต่อยอดเชิงพาณิชย์และการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ
รางวัลมหาวิทยาลัยมหิดล “จงเจตน์เมธีวิชญ์” มุ่งยกย่องนักวิจัยที่สร้างผลงานซึ่งสามารถขยายผลและสร้างผลกระทบต่อสังคมและประเทศอย่างเป็นรูปธรรม ภายใต้แนวคิด “Real World Impact for Sustainability” การได้รับรางวัลครั้งนี้จึงสะท้อนแนวทางการสร้างงานวิจัยที่ไม่ได้หยุดอยู่เพียงการสร้างองค์ความรู้ แต่สามารถเชื่อมโยง การเรียนรู้ งานวิจัย นวัตกรรม และภาคอุตสาหกรรม เข้าด้วยกัน เพื่อสร้างคุณค่าที่เกิดขึ้นจริงในสังคม
*** บุคคลที่ปรากฎภาพในบทความนี้ หากประสงค์ลบรูปภาพออกจากบทความ โปรดติดต่อมาที่ โทรศัพท์ 0-2441-9729 Email : ilpdpa@mahidol.ac.th ***
Views : 5 views